رمزارز یک دارایی دیجیتال است که با رمزنگاری امن می‌شود و روی فناوری بلاک‌چین، یعنی دفتر کل توزیع‌شده و ضدتغییر، ثبت می‌شود. بعضی رمزارزها متمرکز و بعضی غیرمتمرکز عرضه می‌شوند و بیت‌کوین به‌عنوان اولین رمزارز، غیرمتمرکز است. یعنی هیچ بانک یا دولتی آن را صادر یا کنترل نمی‌کند. رمزارزها چند دسته‌اند: ارزهای اصلی مثل بیت‌کوین و اتریوم، استیبل‌کوین‌ها مثل تتر که ارزش‌شان به دلار گره خورده، و ارزهای دیجیتال بانک مرکزی که دولت‌ها منتشر می‌کنند.

جایگاه رمز ارزها در اقتصاد جهانی چیست؟

رمزارزها هم ابزار سرمایه‌گذاری و سفته‌بازی‌اند، هم ابزار انتقال سریع و کم‌هزینه پول در مرزها، و هم زیرساخت خدمات مالی غیرمتمرکز. با این حال هنوز نوسان شدید دارند و بیشتر دولت‌ها آن‌ها را جایگزین پول ملی نمی‌دانند.

وضعیت رمز ارزها در ایران ؟

استخراج: مجاز است، اما مشروط به مجوز. تنها استثنای مجاز در معاملات داخلی، استخراج با مجوز وزارت صنعت، معدن و تجارت است.
پرداخت: بانک مرکزی استفاده از رمزارز را به‌عنوان ابزار پرداخت برای خرید کالا و خدمات ممنوع کرده است.
معاملات: خرید و فروش به‌صورت صریح جرم‌انگاری نشده، اما چارچوب قانونی جامعی هم ندارد. تا نهایی شدن مقررات، فعالیت در این بازار با ریسک حقوقی و مالی همراه است. برای نمونه، بانک مرکزی در تیر ۱۴۰۱ سقف برداشت ریالی روزانه از صرافی‌های رمزارزی را ۱۰۰ میلیون تومان به‌ازای هر شبا تعیین کرد.
متولی: بین نهادها پراکنده است. سیاست‌گذاری رمزارزها بر عهده کمیسیون عالی تنظیم مقررات فضای مجازی است و بانک مرکزی فقط در حوزه رمزارزهای ملی و ابزارهای پرداخت مسئولیت دارد.

مقررات این حوزه مدام تغییر می‌کند و منابع بالا ممکن است کاملاً به‌روز نباشند. لذا لازم است پیش از هر اقدام مالی، آخرین بخشنامه‌ها در حوزه رمز ارز هابررسی شود.

منافع احتمالی برای اقتصاد ایران

دور زدن محدودیت‌های مالی بین‌المللی: رمزارز می‌تواند مسیری برای تسویه تجارت خارجی باشد.
درآمد ارزی از استخراج: برق مازاد و ارزان را به ارز تبدیل می‌کند. مصوبه ۱۳۹۸ دولت هم تأمین ارز واردات از محل رمزارز استخراج‌شده را پیش‌بینی کرده بود.

رشد فناوری: بلاک‌چین می‌تواند کسب‌وکار و اشتغال دانش‌بنیان بسازد.

آسیب‌های احتمالی کدام هستند؟
فشار بر شبکه برق: استخراج انرژی زیادی مصرف می‌کند. به‌ویژه استخراج غیرمجاز در فصل اوج مصرف، به خاموشی‌ها دامن می‌زند.
تقاضای سفته‌بازانه ارز: خرید تتر و رمزارز برای فرار از ریال می‌تواند فشار بر نرخ ارز و تضعیف پول ملی را بیشتر کند.
فرار سرمایه و دشواری ردیابی: این دو می‌توانند پول‌شویی و فرار مالیاتی را آسان‌تر کنند.
زیان سرمایه‌گذاران خرد: نوسان شدید، کلاهبرداری و نبود حمایت قانونی، آسیب‌پذیری مردم را بالا می‌برد.
کاهش اثر سیاست پولی: هرچه بخش بزرگ‌تری از دارایی‌ها به رمزارز منتقل شود، کنترل بانک مرکزی بر اقتصاد ضعیف‌تر می‌شود.

جمع‌بندی
رمزارز ها برای اقتصاد کشور می توانند هم فرصت باشند و هم تهدید. نتیجه به این بستگی دارد که قاعده‌گذاری چقدر روشن و هوشمند باشد: مجوزدهی و تعرفه‌گذاری منصفانه برای استخراج، شفافیت برای صرافی‌ها، و آموزش مردم درباره ریسک. هرچه ابهام قانونی بیشتر بماند، آسیب‌ها بیشتر از منافع خواهد بود.

تهیه کننده سرهنگ علی صباحی فرد معاون اجتماعی پلیس امنیت اقتصادی فراجا